۳ سال پیش

» کاوشی در زیبایی های سنتی و دست ساز

هنرهای دستی و زیبای هنرمندان یزدی

یزد نمونه اولیه خاصی از خلاقیت انسان در ایجاد و توسعه زندگی است. همچنین حاوی عوامل مختلفی است که در زندگی شهری انسان ها رواج دارد.

استان یزد دارای مجموعه ارزشمندی از میراث فرهنگی است که مربوط به دوره‌های مختلف دوران تاریخی است. این جمعیت به دلیل اینکه در شرایط اقلیمی و اقتصادی سختی زندگی می کنند، به کارگرانی پرتلاش شهرت دارند.

بنابراین برای غلبه بر چنین موانعی، آنها باید بیشتر از حد معمول تلاش کنند. علاوه بر این شهروندان یزدی ذاتاً صبور و بردبار هستند و همین امر موجب تمرکز آنها بر صنایعی شده است که نیازمند دقت، ظرافت، تدبیر و هوشمندی معرف هنر، فرهنگ و تمدن مردم کویر است.

در نتیجه حتی در دوران مدرن، این صنایع دست نخورده باقی مانده اند. آنها به طور جزئی یا کامل توسط یک صنعتگر با استفاده از ذوق و نبوغ او انجام می شود.

از ویژگی‌های بارز این محصولات می‌توان به طرح‌های بدیع، رنگ‌آمیزی بدیع، خلاقیت هنرمندانه صنعتگران، سرمایه‌گذاری محدود مورد نیاز و نیز برخورداری از برخی ویژگی‌های فرهنگ محلی که جایگاه برجسته‌ای در دنیای هنر و اقتصاد دارد، اشاره کرد.

مطلب مرتبط طرز تهیه چیزکیک با انواع توت

تعدادی از این صنایع به شرح زیر است:

ترمه بافی ترمه پارچه ای گرانبها و اصیل یزد است که به کشورهای دیگر دنیا صادر می شود و قدمت آن به 400 سال پیش باز می گردد. از ابریشم به عنوان تار و مواد اولیه مانند کرک نازک، نخ، پشم به عنوان پود ساخته می شود. این طرح در طرح ها و اشکال مختلفی از جمله نقش گلی، شاه عباسی، شاخ گوزن عرضه میشود.زرتشتیان از ترمه برای دوخت شلوار مخصوصی که برای جشنهای خود می پوشیدند استفاده می کردند.

ترمه قدیمی‌ترین دست‌بافت ایران است که قرن‌ها از ویژگی‌های نساجی استان یزد بوده است. ترمه بیشتر در یزد تولید می شود. ورف ترمه از ابریشم طبیعی و بافت آن از فوز رنگارنگ، ابریشم، پشم و نخ تهیه میشود. چون در گذشته با دست و با انگشت بافته میشد به آن انگشت بافت نیز می گفتند. ترمه در لغت به معنای درخت سرو خمیده در فارسی است. برخی این را نشانه فروتنی شدید برای خلقت الهی تعبیر کرده اند.

ترمه ها انواع مختلفی دارند مانند شال یزدی، شال بندی، شال رضایی، شال راه راه، روسری، شال ترمه ، شال محرماتی، شال اتابکی، که طرفداران زیادی دارند. ترمه در گذشته به صورت دستی بافته می شد و به همین دلیل به پارچه انگشتی نیز شهرت داشت، اما بعدها بافت آن را به صورت نیمه دستی با استفاده از دستگاه های بافنده و ماشین های مخصوصی که بافت آن را راحت تر می کرد ساخته شد.

شعربافی (دست بافی) در گویش یزدی هنوز هم به حرفه نساجی شعربافی میگویند.شار نوعی پارچه تزیین شده سبک است که در گذشته صنعتی خانگی بوده و هنر بافت این نوع پارچه ها را شار بافی می نامند. هنر شعر بافی که محلی یزد است دارای شاخه‌های گوناگونی است که در آن پارچه (شار) با استفاده از بافندگیهای چوبی در ابعاد مختلف طراحی و بافته میشود. این هنر در گذشته با حضور زنان و مردان در خانه‌ها و کارگاه‌ها رونق خوبی داشته است، اما امروزه کمتر کار گاه فعالی را می‌توان یافت که بازدیدکنندگان بتوانند با این صنعت بیشتر آشنا شوند. یکی از دلایل اصلی علاقه مندی شهروندان یزدی به این شغل، کمبود آب، رکود کشاورزی و همچنین عبور جاده تجاری ابریشم از شهر است. این صنعت شاخه های مختلفی دارد اما سازهای چوبی اساس همه آنهاست. آنها در ابعاد مختلف طراحی و تولید میشوند، اما طراحی اصلی آنها شامل دو غلتک، چند پدال (پدینگ)، شانه، وارد، شفتهای کوچک و بزرگ است که در مکان های مختلف دارای نام های خاص هستند.

مزاری

در لغت به معنای فروشنده داروهای گیاهی و همچنین عطاری است. قبل از ظهور علوم جدید در زمینه های پزشکی و صنعتی، استفاده از گیاهان دارویی به عنوان یکی از روش های اصلی مبارزه با بیماری ها و همچنین ساخت رنگ های طبیعی برای مصارف صنعتی به شمار می رفت. از آنجایی که عمده تولید مازاری در یزد حنا است، در واقع این نام با حنا زنی همراه است. حنا پودر سبز رنگی است که از آسیاب کردن برگ های گیاه حنا به دست می آید. در واقع در یزد فقط به حرفه تهیه حنا و مادرو (ریمل) و مواد مشابه مزاری می گویند.

قالی بافی با حدود 65000 بافنده قالی و حدود 130000 نفر در این صنعت، عمده ترین صنایع دستی استان یزد است. 5 درصد فرش دستباف تولیدی استان یزد در داخل استان، 45 درصد در سایر نقاط ایران و 50 درصد مابقی به کشورهای دیگر صادر می شود. 75 درصد قالی‌های بافته شده در یزد از پشم و 25 درصد آن از کرک است. نقوش اصیل استفاده شده هراتی، سردار جنگل، گل و ماهی، کرمانی و نقوش مشابه است.

زیلو بافی در میبد ، کفپوش معروف یزد، از نخ‌های پنبه‌ای با رنگ طبیعی و ماندگار (آبی و سفید و گاهی قرمز، نارنجی و سبز از گیاهانی مانند روبیا تنتوروم، پوست گردو و غیره) درست می‌شود. زیلو بافی نوعی قالی باستانی است که قدمت آن به دوران قبل از اسلام می رسد و زیلو برای مناطق کویری بسیار بادوام و خنک است. زیلو به طور عمده در میبد در طرح های مختلف رکندونی، زلفک، هشت پر کوچک و بزرگ (چند ضلعی)، کلید (کلید) و نفتال به عنوان شناخته شده ترین آنها تولید می شود.

بروکات (زری بافی) زری بافی هنر ساختن پارچه از نخ های طلا یا نقره با ابریشم به عنوان ماده اصلی آن است. قدمت بروکات به دوران ساسانیان میرسد.عمدتاً در اصفهان، ابیانه، یزد و کاشان بافته میشود

مخمل بافی یکی از با ارزش ترین و گرانبهاترین پارچه های ابریشمی طبیعی است که به صورت دستباف در یزد تولید می شود.

شمد بافی (بافی) شمد پارچه ای نازک از نخ های پنبه ای تار و ابریشم مصنوعی به صورت پود با طرح های راه راه ساده است. معمولاً به عنوان روتختی یا روتختی بسیار مناسب در تابستان های گرم یزد استفاده می شود.

ایکات (درایی بافی)یک روش قدیمی بافتن پارچه های طرح دار است که قبل از شروع کار، نخ های آنها را سفید می کنند تا به تدریج با ادامه بافت، طرح شروع به برجسته شدن کند. دارائی در رنگ های زرد، قرمز، سبز و بنفش همراه با طرح های راه راه و شطرنجی و همچنین با گل های خاصی که در اصطلاح محلی به آن پیچون می گویند تولید می شود. ماده اولیه مورد استفاده در درایی ابریشم طبیعی است.

دارایی (IKAT) در بسیاری از کارگاه های یزد از ابریشم طبیعی به عنوان ماده اولیه و نخ ویسکوز تولید می شود. ایکات که پارچه ای گرانبها و معمولاً گران قیمت است در رنگ های گرم و روشن مانند زرد، سبز، قرمز و بنفش ارائه می شود. قدمت این صنعت بافندگی که محلی یزد است به 800 سال پیش برمی گردد. ایکات عمدتاً برای اهداف تزئینی استفاده می شود. اصطلاح درایی (در لغت به معنای اموال) به این دلیل است که در قدیم جزئی از چیزهای با ارزش جهیزیه عروس بوده و فقط افراد ثروتمند قادر به خرید آن بوده اند.

پتو بافی پتو بافی دستباف توسط بانوان در اشکذر و خرانق انجام می شود. این نوع پتو در ابتدا به اندازه 22×0.5 متر است که سپس به چهار تکه تقسیم شده و به هم دوخته می شود تا پتوهایی به ابعاد 2×2.2 متر درست شود.

مطلب مرتبط آنک بی‌باده کند جان مرا مست کجاست

دستمال سفره دستمال‌های محلی یزدی به‌صورت ساده یا رنگارنگ بافته می‌شود و توسط دستگاه‌های بافندگی دستی و برقی سنتی در کارگاه‌های یزد تولید میشود. این دستمال ها در انواع مختلف ابریشمی ، عشایری و مرسریزه بافته می شوند.

ملحفه تخت ورق های روکش تخت از ماده اولیه نخ ویسکوز و پشم ساخته شده است که در ابعاد 240 × 300 سانتی متر تولید می شود.پارچه‌های بلند و بقچه حمام، پارچه‌های رنگارنگ و زیبا به ابعاد 150 × 110سانتی‌متر هستند که اغلب با نخ پنبه بافته می‌شوند.

محافظ فرش حفاظ‌های فرش بافته شده در یزد معمولاً پارچه‌های نخی راه راه با عرض 96 سانتی‌متر معمولاً سیاه و سفید یا آبی و سفید هستند. برای پوشاندن فرش اصلی اتاق و محافظت از آن در برابر آلودگی استفاده می شود. حفاظ های فرش بسته به سایز فرش در سایزهای مختلفی تولید می شوند.

چادرشب بافی چادرشب نوعی پارچه بافته شده با نخ‌های نخی، پشمی و ابریشمی است که در شمال کشور به‌عنوان پوشش زنانه برای دوری از رطوبت و در مناطق دیگر مانند یزد به عنوان روتختی یا کیف دستی استفاده میشود. چادرشب بافی یا کربافی یک صنعت خانگی از نخ ویسکوز، نخ پنبه، مواد رنگی و نشاسته است که در یزد، اردکان و زارچ بافته می شود.

چادرشب ها معمولاً دو نوع هستند; نازک با تصاویر طراحی شده برای بسته بندی تخت و ضخیم با طرح های راه راه برای حمل علوفه و محصولات کشاورزی.

آهنگری (چلان گری) آهنگران قدیمی یزد با ابزار ساده ای مانند: چکش، انبردست، انبر، چاقو، زنجیر، انبر یا انبردست، ابزار دستی می ساختند.

نجاری (ساخت درب های چوبی تزئین شده) در و پنجره های زیبای بناهای قدیمی که به طرز ماهرانه ای ساخته شده اند، حاصل کار نجاران توانمند یزد است.

از جمله این نمونه ها می توان به: درهای اماکن مقدس، حکاکی آیات قرآن بر درها، دروازه بزرگ شهر و قفل بزرگ آن، درهای عمارتها و تزئینات آنها، درب اتاق ها با ویژگی های دو، سه، پنج و هفت دری (به نام های) اشاره کرد. )، (دوداری، سدری، پنجداری و هفتداری)، کانکس زنانه (اندرونی) و مهمانخانه (بیرونی) با شیشه کروماتیک و چند مورد دیگر.

گیوه بافی نوعی کفش دستبافت است که پوشیدن آن نرم، راحت و بادوام است.در چند نقطه رایج بود. اما در یزد و کرمانشاه تولید می شود. در تفت، مهریز، نیر، هنزا، بغداد آباد و بهاباد استان یزد، زنان روستایی از نخ پشمی و چند ابزار ساده برای بافت رویه کفش استفاده میکنند. در حالیکه تخته (پایین) توسط مردان ساخته می شود، به این فرآیند تخت کشی می گویند.

حصیری بافی بافتن مقداری فرش طبیعی از کاه و الیاف نخل در مناطقی مانند بهاباد، بافق و برخی از روستاهای اردکان رایج است. محصولات حصیری بافی شامل زیرانداز، پنکه حصیری، انواع کلاه، جارو و سبد می باشد.

هنر زرگری و جواهرسازی در یزد قدمتی دیرینه دارد که با استفاده از قالب گیری، ریخته‌گری فلز و موم‌ زدایی، انواع جواهرات به مدل مختلف ساخته میشود. زرگران یزد همواره به هنر و ذوق و حوصله خاص خود در طراحی و ساخت زیورآلات شهره بوده اند. همچنین صداقت و وفاداری آنها به ارزشهای اخلاقی باعث شده است که زرگران از جایگاه بالایی در میان سایر مشاغل سنتی برخوردار شوند.

زرگری یکی از هنرهای ظریف و ارزشمند یزد است. طلاسازان با استفاده از طرح های ساده و هندسی و همچنین طرح‌های نمادین، زیورآلات قیمتی و 20 عیار را با ترکیبی از سنگ‌های قیمتی و جواهرات خلق می‌کنند. زیورآلاتی مانند انگشتر، گوشواره، دستبند، گردنبند، آویز و النگو در یزد ساخته و به فروش می رسد. جالب اینجاست که یک بازار سنتی به نام زرگری (سرگروه طلا) وجود دارد که اکثر فروشگاه ها در آن جواهرات می فروشند و/یا می سازند.

مس در یزد در میان انواع صنایع دستی یزد، ظروف و ظروف مسی به دلیل کیفیت خوب، تنوع و طرح‌ های متفاوت بسیار جذاب است و توجه بازدیدکنندگان را به خود جلب می کند. مس یکی از صنایع قدیمی و معروف یزد است. یزد به عنوان مهمترین مرکز صنایع دستی مس شناخته می شود. در گذشته مصنوعات مسی عمدتاً شامل وسایل پخت و پز مانند قاشق، لگن، بشقاب، قابلمه و غیره می‌شد. اما با تغییر سبک زندگی مردم، مصنوعات مسی نیز تغییر کرده و طیف وسیعی از آنها با اشیاء تزئینی در یزد یافت می‌شود و بیشتر برای مصارف تزئینی استفاده می‌شود.